Mobil ve erişilebilir web: ziyaretçi işini tamamlayabiliyor mu?

Bir internet sitesini telefonda açabilmek ile o sitede işini tamamlayabilmek aynı değerlendirme değildir. Ürün tablosunu okuyamayan, menüyü kapatamayan veya formdaki hatayı anlayamayan ziyaretçi için sayfanın açılması yeterli olmaz. Mobil uyum ve erişilebilirlik, tasarımı farklı kullanım koşullarında sınamayı gerektirir. Başlangıç noktası, gerçek bir görevi baştan sona takip etmektir.

Mobil uyum neyi kapsar?

Duyarlı web tasarımı, düzenin farklı ekran boyutları ve görüntüleme koşullarına uyum sağlamasını amaçlar. Esnek yerleşim, uygun görsel boyutları ve gerektiğinde değişen düzen bu yaklaşımın parçalarıdır. Her ekran için ayrı bir site hazırlamak zorunlu değildir. MDN: Duyarlı web tasarımı

İşletme açısından bunun karşılığı basittir: Ziyaretçi masaüstünde yapabildiği temel işi telefonda da yapabilmeli. Aynı büyüklükte bir menü veya aynı sütun sayısı gerekmez. Gerekli bilgiye ulaşma ve işlemi tamamlama olanağı korunmalıdır.

Örneğin, temsili bir ürün sayfasındaki geniş tablo küçük ekranda yatay kaydırılabilir. Ama ziyaretçi kaydırma gerektiğini fark etmiyorsa veya satırın hangi ürüne ait olduğunu unutuyorsa çözüm yeniden değerlendirilmelidir. Görüntünün ekrana sığması, tek başına okunabilirliği kanıtlamaz.

Erişilebilirlik kimler için önemlidir?

W3C, web erişilebilirliğini engelli kişilerin webi algılayabilmesi, anlayabilmesi, gezebilmesi ve kullanabilmesi üzerinden açıklar. Düzenlemeler; geçici bir yaralanması olan, küçük ekran kullanan veya parlak güneş altında sayfayı okumaya çalışan kişilere de yardımcı olabilir. Ancak bu ek faydalar, engelli kullanıcıların ihtiyaçlarını ikinci plana itmemelidir. W3C WAI: Web erişilebilirliğine giriş

Bu nedenle mobil uyum ve erişilebilirlik ilişkili olsa da birbirinin yerine kullanılamaz. Telefon ekranında iyi görünen bir sayfada klavye odağı kaybolabilir. Büyük harfler içeren bir başlık, yanlış başlık yapısı nedeniyle ekran okuyucu kullanımında yeterince anlamlı olmayabilir. Farklı kontroller birlikte düşünülmelidir.

Bir ziyaretçinin görevi üzerinden kontrol

Temsili bir senaryo belirleyelim: Bir müşteri belirli bir hizmeti bulacak, hizmetin kapsamını okuyacak ve soru gönderecek. Kontrole ana sayfadan başlayıp formun sonucuna kadar devam edelim. Bu sırada “Sayfa güzel görünüyor mu?” yerine daha gözlenebilir sorular sorabiliriz:

• Menüde hizmetin adı anlaşılır mı?
• Bağlantı, gidilecek yeri açıklıyor mu?
• Başlıklar, içerik bölümlerini takip etmeyi kolaylaştırıyor mu?
• Formun alan adları, kullanıcı yazmaya başladıktan sonra da anlaşılabiliyor mu?
• Hata mesajı hangi alanın düzeltilmesi gerektiğini söylüyor mu?

W3C’nin ilk değerlendirme rehberi; sayfa başlığı, başlık yapısı, klavye erişimi, odak görünürlüğü ve form etiketleri gibi başlangıç kontrolleri sunar. Bu kontroller bütün erişilebilirlik gereksinimlerini kapsamaz. W3C: Erişilebilirlik için ilk kontroller

Tasarım görüşmesinde örnek istemek

Konya web tasarım hizmeti alırken yalnızca ana sayfanın masaüstü görselini incelemek sınırlı bir değerlendirme sağlar. Ürün detayı, menü, uzun içerik ve form gibi farklı ekranların telefon görünümünü de istemek daha yararlıdır. Formun boş, hatalı ve tamamlanmış durumlarını görmek, tasarımın günlük kullanımdaki davranışını konuşmayı sağlar.

Klavye kontrolünde menü ve form alanları arasında ilerlenebilmeli; hangi öğenin seçili olduğu görülebilmelidir. Sayfa yalnızca fareyle denenirse bu ihtiyaç gözden kaçabilir. Otomatik bir kontrol aracı yardımcı olabilir, fakat gerçek görevlerin elle denenmesinin yerini bütünüyle almaz.

İşletmenin hazırlayabileceği küçük kontrol notu

Konya’da internet sitesi hazırlatan bir işletme, kabul görüşmesine kısa bir görev listesi getirebilir: “Telefon numarasını bul”, “İlgili ürünü aç”, “Teknik bilgiyi oku” ve “Formdaki eksik alanı düzelt” gibi. Ekip bu görevleri farklı ekranlarda birlikte deneyebilir. Takılan noktalar, kişisel beğeni tartışması yerine düzeltilecek davranışlar olarak kaydedilir.

Örneğin telefon bağlantısının bulunması kolay, ancak hizmetin hangi bölgeye sunulduğu belirsiz olabilir. Buradaki ihtiyaç daha büyük bir düğme değil, doğru yerde açık bilgidir. Başka bir durumda bilgi yeterlidir ama menü klavyeyle kapanmıyordur; bu kez etkileşimin düzeltilmesi gerekir. Sorunu adlandırmak, çözümün kapsamını daraltır.

Kurumsal web tasarımı planlanırken bu kontrolleri teslim kriterlerine eklemek mümkündür. Bir projenin resmî bir standarda uygunluğu ise ayrıca tanımlanmış kapsam ve değerlendirme gerektirir; birkaç hızlı kontrolden böyle bir sonuç çıkarılmamalıdır.

Sık sorulanlar

Mobil uyumlu site otomatik olarak erişilebilir mi?

Hayır. Yerleşim telefona uyum sağlayabilirken klavye, ekran okuyucu, metin ve form davranışlarında sorunlar bulunabilir. Bu alanların ayrı kontrol edilmesi gerekir.

İlk değerlendirmeye nereden başlayabiliriz?

En sık kullanılan bir görevi seçip telefonda ve klavyeyle baştan sona deneyin. Takıldığınız adımları kaydedin. Bu notlar, daha kapsamlı bir değerlendirme için de somut başlangıç oluşturur.

Yazının başına dön ↑